Загадкавыя воды Свіслачы

Волат і цмок

А ці чулі вы, чаму наш горад пачаў звацца Менскам?У незапамятныя часы тут, паводле паданняў, жыў волат і чарадзей Менеск. На беразе ракі, у раёне сучаснай Старажоўкі, ён пабудаваў вялікі млын. Але малоў у ім не зерне, а камяні. Па начах Менеск ездзіў на сваім млыне па наваколлі і збіраў дужых хлопцаў у сваю дружыну.

Дружына расла, і з часам на берагах Свіслачы ўзнікла паселішча, якое назвалі Менскам у памяць пра волата і чарадзея.

Прыкладна ў тыя ж сівыя часы непадалёк ад Свіслачы жыў цмок, які трымаў навакольныя мясціны ў страху. Паводле падання, яго логава было на Змяёвай гары, у раёне сучаснай Юбілейнай плошчы.

Аднойчы пачвара паклала вока на нявесту мясцовага волата, верагодна таго самага Менеска. Ён вырашыў уступіць у бой, каб абараніць каханую. Супернікі сышліся на беразе Свіслачы. У жорсткай бітве волат адолеў пачвару, але і сам быў смяротна паранены.

Цела героя ў хрустальнай труне апусцілі на дно ракі, побач з месцам, дзе патануў цмок. Казалі, што яшчэ доўгі час, калі вада ў Свіслачы спадала, над яе паверхняй праступалі велізарныя косткі забітай пачвары.

Русалкі Свіслачы

Ужо ў XVI стагоддзі ў Менску з’явілася змрочная гісторыя, звязаная са Свіслаччу. На скрыжаванні Падгорнай і Францысканскай, дзе сёння праходзяць вуліцы Леніна і Карла Маркса, жыла прыгожая паненка.

У яе закахаўся малады, але бедны шляхціч. Ён доўга дамагаўся яе рукі, аднак дзяўчына выбрала старога і непрывабнага, але заможнага чалавека.

Пакрыўджаны шляхціч не змог змірыцца з гэтым і ўтапіў сваю каханую ў Свіслачы. Пасля смерці яна не знайшла спакою і, паводле паданняў, ператварылася ў русалку.

З таго часу яе бачаць каля ракі. Яна заваблівае мужчын і цягне іх на дно, помсцячы за сваю гібель. Так што будзьце абачлівымі.

Чатыры зданні над ракой

Ёсць у Свіслачы і другая змрочная гісторыя з трагічным каханнем. У ХІХ стагоддзі на вуліцы Гандлёвай, там, дзе цяпер знаходзіцца Духоўна-адукацыйны цэнтр на Зыбіцкай, калісьці жыў заможны чалавек з трыма дачкамі. Каб даць ім добрую адукацыю, бацька наняў маладога гувернёра. Але як толькі той з’явіўся ў доме, усе тры сястры закахаліся ў яго. Сам жа ён выбраў малодшую, з якой вырашыў ўцячы. Даведаўшыся пра гэта, старэйшыя сёстры схапілі дзяўчыну і замкнулі ў склепе, чакаючы вяртання бацькі.

Аднак у той вясновы дзень Свіслач выйшла з берагоў і затапіла падзямелле, ад чаго палонніца захлынулася. Калі каханы даведаўся пра здарэнне, то ў гневе забіў сясцёр, а пасля і сам пакончыў з жыццём.

Пасля гэтага кожную вясну падчас разліву Свіслачы тут пачалі бачыць адразу чатыры прывідныя постаці – трох сясцёр і гувернёра.

Праклятая рака

Пры гэтым Свіслач выходзіла з берагоў не проста так – разгул стыхіі быў звязаны з даўнім праклёнам. У 1742 годзе ў Менску адбыўся канфлікт унутры жыдоўскай абшчыны, у выніку якога з горада быў выгнаны знакаміты талмудыст Ар’е-Лейб бен Ашер Гінцбург. Праязджаючы па мосце праз Свіслач, ён спыніўся і пракрычаў праклён. Неўзабаве на Менск абрынулася страшнае навадненне.

З таго часу разгул ракі стаў паўтарацца амаль кожны год, і казалі, што пры кожным разліве яна павінна забіраць чалавечыя ахвяры, каб супакоіцца. Ад вясновых паводкаў Менск спрабавалі ратаваць рознымі спосабамі на працягу стагоддзяў, аднак канчаткова справіцца з імі ўдалося толькі ў сярэдзіне ХХ стагоддзя.

Светлы бок Свіслачы

Аднак Свіслач звязана не толькі са змрочнымі гісторыямі або трагедыямі – у яе ёсць і светлы бок. Менавіта ў водах ракі ў 1500 годзе з'явілася адна з галоўных святынь горада – Мінская ікона Божай Маці. Паводле падання, яна была напісана самім апосталам і евангелістам Лукой, а пасля Хрышчэння Русі апынулася ў Кіеве. Калі татары ў чарговы раз разарылі горад, вобраз быў кінуты ў Дняпро, аднак цудоўным чынам ён апынуўся ў Свіслачы, плывучы супраць цячэння, пакуль не дасягнуў Менска. З таго часу ікона лічыцца апякункай нашага горада і адлюстравана на гербе.

Падсумоўваючы, можна з упэўненасцю сказаць, што Свіслач стала крыніцай мноства легенд і невытлумачальных гісторый. На працягу стагоддзяў тут перапляталіся каханне і смерць, бедствы і заступніцтва, рэальнае і таямнічае, фармуючы непаўторную атмасферу горада.

Спадзяёмся, што гэтыя гісторыі дапамогуць вам крыху па-іншаму зірнуць на свой даўно знаёмы горад.